ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ආසන්නයේ පිහිටි උරුම කලාපයක් ලෙස මාතර හඳුනාගත හැකිය. මෙහි ඓතිහාසික යුගය නියෝජනය කරන පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික උරුම ස්ථාන ගණනාවක්ම ව්‍යාප්තව ඇත. විශේෂයෙන් මාතර නගරය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය තුළ වැදගත් වන්නේ යටත් විජිත යුගයේ දීය. මුලින්ම පෘතුගීසි සමයේ පාලනය වූ මාතර බලකොටුව පසුව ලන්දේසීන් විසින් 1645 දී බලය අත්පත් කරගත් අතර මාතර, කුරුදු හා අලි ඇතුන් වෙළදාමේ මධ්‍යස්ථානයක් වශයෙන් ක්‍රියාත්මක විය. මෙම කාලය තුළ මාතර නගරය තුළ ලන්දේසි බලකොටුවක් ද ඉදිකරන ලදී. අවසානයේ ඉංග්‍රීසීන් විසින් මෙහි බලය ලබාගත් අතර එම කාලය තුළ මෙම ප්‍රදේශයට ඇති වූ බටහිර බලපෑම මත දේවස්ථාන, බලකොටු, නිවාස ආදී වාස්තු විද්‍යාත්මක ඉදිකිරීම් වර්තමානයේ යටත්විජිත උරුමයන් වශයෙන් ආරක්ෂා වී පවතී. එමෙන් 19 වන සියවසේ ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු චිත්‍ර ශෛලය නියෝජනය කරන බිතුසිතුවම් සහිත බෞද්ධ විහාරාරාම ගණනාවක්ම මෙම උරුම කලාපය තුළ ව්‍යාප්තව ඇත.

රුහුණු උරුම කවය යටතේ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල මගින් මෙම උරුම කලාපය තුළ උරුම කළමනාකරණ කටයුතු 2013 වසරේ ආරම්භ කරන ලදී. ඒ යටතේ විශේෂයෙන් වාස්තු විද්‍යාත්මක සංරක්ෂණ හා බිතුසිතුවම් සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කරනු ලබයි.

image4